16 yanvar 2026-cı il Azərbaycanın əmək bazarında bir dönüş nöqtəsi kimi tarixə düşdü. Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə edilən bu köklü islahatlar, illərdir alışdığımız "ənənəvi iş" modelini arxivə göndərərək, yerinə rəqəmsal, çevik və insan mərkəzli bir sistem gətirir. Dəyişikliklərin ana xəttini müasirləşmə təşkil edir. Artıq qanunvericilik iş dünyasındakı texnoloji sıçrayışları görməzdən gəlmir, əksinə, onları öz tərkibinə inteqrasiya edir. 

 

1. Distant (uzaqdan) iş artıq qanunidir!

Uzun illərdir ki, "evdən işləmək" sadəcə şifahi razılaşmalar və ya sərbəst çalışanların (freelancer) seçimi idi. Lakin yeni era ilə "distant iş" anlayışı rəsmi hüquqi status qazandı. 

 

Bəs bu bizə nə qazandırır?

Məkan sərhədlərinin yox olması: Artıq işçinin fiziki olaraq ofisdə olması məcburi deyil. Əmək funksiyasını müasir İKT vasitələri (internet, bulud sistemləri, video-konfranslar) ilə yerinə yetirmək tamamilə leqallaşdı.

 

İş-həyat balansının qorunması: İşçilər yolda keçirdikləri saatları artıq ailələrinə və ya öz inkişaflarına sərf edə bilərlər. Bu da iş məhsuldarlığını birbaşa artıran əsas faktordur.

 

Xərclərin optimizasiyası:  İşçi yol xərci, ofis geyimi və kənarda yemək xərclərinə qənaət etmiş olur. Sahibkar da böyük ofis binalarına artıq ehtiyac duymur, eyni zamanda kommunal və icarə xərclərinin kəskin şəkildə aşağı düşməsinə səbəb olur.

 

Rəsmi müqavilə təminatı: Əvvəllər distant işçilərin sosial təminatları (məzuniyyət, xəstəlik vərəqəsi və s.) bəzən sual altında qalırdısa, indi bu proses birbaşa əmək müqaviləsi ilə tənzimlənir.

 

Bu dəyişiklik həm də Azərbaycanın regionlarında yaşayan istedadlı gənclərin paytaxta gəlmədən Bakıdakı böyük şirkətlərdə rəsmi işləməsinə yol açır.

 

 

2. Sosial təminatlar gücləndirilir.

Bu islahatları "işçi sadəcə bir ştat vahididir" anlayışını sındırır. Yeni qanunvericilik işçini həm bir vətəndaş, həm də bir valideyn kimi dəyərləndirir.

Bu istiqamətdəki iki böyük yenilik cəmiyyətdə sosial ədaləti bərpa edir:

 

Hərbi xidmətə çağırış zamanı maddi və mənəvi dəstək

Vətən qarşısında borcunu yerinə yetirməyə gedən gənclərimiz üçün artıq maddi narahatlıqlar geridə qalır. Əgər işçi hərbi xidmətə çağırıldığı üçün əmək müqaviləsinə xitam verilirsə, işəgötürən ona orta aylıq əmək haqqının azı 3 misli məbləğində birdəfəlik müavinət ödəməlidir. Niyə bu vacibdir? Əvvəllər bu məbləğ daha az idi. İndi isə hərbi xidmətə yola düşən şəxs, həm özünün, həm də ailəsinin müəyyən müddətlik maddi ehtiyaclarını qarşılayacaq bir "sosial paket" ilə yola düşür. Bu da dövlətin orduya və əsgərə verdiyi dəyərin hüquqi təzahürüdür.

 

Atalıq məzuniyyəti 

Bəlkə də islahatın ən çox müzakirə olunan və sevinclə qarşılanan hissəsi budur. Artıq uşaq böyütmək sadəcə ananın öhdəliyi deyil. Uşağı doğulan kişilərə 14 təqvim günü müddətində tam ödənişli məzuniyyət hüququ verilir. Ödənişli olması nəyi dəyişir? Əvvəllər atalar bu dövrü ya öz illik məzuniyyətləri hesabına, ya da ödənişsiz götürməli olurdular. İndi isə ata, maaşı kəsilmədən ailəsinin ən həssas günlərində övladının və həyat yoldaşının yanında ola biləcək. Bu addım cəmiyyətdə gender bərabərliyini təşviq etməklə yanaşı, yeni doğulmuş körpənin ilk günlərində ata qayğısı ilə böyüməsinə rəsmi imkan yaradır.

 

3. Məzuniyyət müddəti artırılır

Yeni dəyişikliklərlə bəzi kateqoriyadan olan işçilər üçün illik əmək məzuniyyətinin müddəti azı 46 təqvim günü müəyyən edilib.

Kimlər bu üstünlükdən yararlanacaq?

1. Müharibə veteranları və hərbi xidmət vəzifələrini yerinə yetirərkən əlilliyi yaranmış şəxslər. 

2. Ali təltif sahibləri: Azərbaycanın ən yüksək dövlət mükafatlarına layiq görülmüş şəxslər (məsələn: "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı", "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı"). Dövlət bu işçilərin statusunu əmək bazarında da uca tutur.

 

4. İş vaxtı və ezamiyyətdə işçiləri xeyrinə dəyişikliklər tətbiq olunub

Müasir iş dünyasında bir insanın bir neçə yerdə çalışması geniş yayılıb. Yeni qaydalar bu ziddiyyətləri aradan qaldırır. Təsəvvür edin ki, iki yerdə çalışırsınız. Əsas iş yeriniz sizi başqa şəhərə və ya ölkəyə ezamiyyətə göndərir. Bəs ikinci iş yeriniz nə olacaq? Artıq qanun deyir ki, əsas iş yerində ezamiyyətdə olduğunuz müddətdə digər iş yeriniz sizə ödənişsiz məzuniyyət verməyə borcludur. Bu da işçini "iki od arasında" qalmaqdan və ikinci işini itirmək qorxusundan xilas edir.

 

5. Əmək mühafizəsi.

İşçilərin sayı 50-dən az olan yerlərdə əməyin mühafizəsi çox vaxt diqqətdən kənarda qalırdı. İndi isə ya işəgötürən bu işi təcrübəli və bilikli bir işçisinə rəsmən tapşırmalıdır, ya da xüsusi mühəndis/mütəxəssis ştatı açmalıdır. Məqsəd isə heç bir iş yerinin nəzarətsiz qalmamasıdır.

Yüksək riskli sahələrdə (tikinti, sənaye kimya və s.) çalışanlar üçün ildə ən azı bir dəfə təlim keçirilməsi icbari olur. Bu, bədbəxt hadisələrin sayını minimuma endirmək üçün atılan önəmli addımdır.

 

Bu islahatlar sübut edir ki, Azərbaycanın əmək qanunvericiliyi rəqəmsal dövrlə ayaqlaşır. Distant işrəqəmsallaşmanı, sosial paketlər humanistliyi, əmək mühafizəsi isə peşəkarlığı simvolizə edir. Artıq əmək münasibətləri sadəcə "maaş müqabilində iş" deyil, tərəflərin qarşılıqlı hörməti və təhlükəsizliyi üzərində qurulan uzunmüddətli tərəfdaşlıqdır.

 

Azərbaycan Tekstil Assosiasiyası (ATA), Beynəlxalq Tekstil İstehsalçıları Federasiyası (ITMF) və İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Agentliyi (AZPROMO) birgə təşkil etdikləri “Tekstil sektorunun inkişafı və qlobal inteqrasiyanın təşviqi” adlı seminarda sektorda yeni fürsətlər müzakirə edilib. Seminar çərçivəsində  tekstil sənayesinin beynəlxalq standartlara uyğun inkişafı, dayanıqlılıq, izləniləbilənlik, vergi güzəştləri, sertifikatlaşdırma, qanunvericilik təklifləri, ixrac potensialının artırılması, eləcə də yerli istehsalın rəqabət qabiliyyətinin gücləndirilməsi istiqamətində konkret addımların həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. 

Bu tədbir tekstil sektorunda fəaliyyət göstərən və ya bu sahəyə giriş etmək istəyən sahibkarlar üçün bir çox imkanlar yaradır.

 

Sahibkar olaraq nə etməlisiniz?

1. Fokus sahəni müəyyən edin - Sahənizi dəqiqləşdirin, bu istehsal, emal, tekstil aksesuarları və ya konfeksiyon ola bilər və xammal-təchizat zəncirini təhlil edin.
    

2. Qanunvericiliyə uyğunluğunu təmin edin - Sertifikatlaşdırma, keyfiyyət standartları, işçi hüquqları və ətraf mühit tələb-şərtləri kimi aspektlərə vaxtında riayət edin.
    

3. Biznes modelini ixrac yönümlü qurun - Yerli bazarla yanaşı, xarici bazarlara yönəlmə strategiyasını hazırlayın, logistika, sertifikat, rəqabət analizini nəzərə alın.
    

4. Riskləri minimuma endirin - Hüquqi və vergi məsələlərində peşəkar dəstək alın, beləliklə, qeyri-şəffaf əməliyyatlar və sonra yaranacaq məsuliyyət risklərindən qaçınmış olarsınız.
    

 

Tekstil sektoru Azərbaycanda yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur. Bu tekstil fabriki yaratmaq istəyən sahibkarlar üçün yalnız istehsal artımı deyil, həm də qalıcı biznes, ixrac yönümlü fəaliyyət və dayanıqlı sistem qurmaq üçün fürsətdir. Lakin uğur üçün yalnız imkanlar deyil, hüquqi və maliyyə bazanın sağlam qurulması da vacibdir. Tekstil sahəsində yeni fəaliyyətə başlamazdan öncə strategiyanızı hüquqi-vergi hazırlıqları ilə tamamladığınıza əmin olun.

“AzerLegal Group” hüquq şirkəti logistika sektorunda fəaliyyət göstərən şirkətlərin hüquqi, əməliyyat və maliyyə risklərinin idarə edilməsi mövzusunda ixtisaslaşmış işgüzar görüş təşkil etmişdir. Tədbirin əsas məqsədi logistika əməliyyatları zamanı yaranan risklərin öncədən müəyyən edilməsi, preventiv idarəetmə mexanizmlərinin qurulması və şirkətlərin hüquqi müdafiə sistemlərinin gücləndirilməsindən ibarət olmuşdur.

Görüş çərçivəsində qeyd olunub ki, müasir logistika yalnız yük daşınması ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda mürəkkəb hüquqi, maliyyə və əməliyyat risklərini özündə birləşdirir. Təqdimatda informasiya logistikasından anbarlamaya qədər bütün mərhələlərdə yaranan risklər təhlil edilib. Şirkətlərin üzləşdiyi əsas məsələlərdən biri risklər baş verdikdən sonra idarə olunmağa çalışılması, müqavilə bazasının qeyri-qənaətbəxşliyi və qoruma sistemlərinin öncədən qurulmaması olduğu diqqətə çatdırılıb. Bu cür yanaşmanın maliyyə itkiləri ilə yanaşı, həm də hüquqi məsuliyyət də yaratdığı vurğulanıb.

 

Tədbirdə yüklərin gecikməsi və zədələnməsi kimi əməliyyat riskləri ilə yanaşı, sığorta təminatının yoxluğu, əlavə cərimələr və valyuta tərəddüdləri kimi maliyyə faktorları da ətraflı izah olunub. Hüquqi müstəvidə isə məsuliyyət bölgüsünün qeyri-dəqiq müəyyən edilməsi və CMR, CIM, SMGS kimi beynəlxalq konvensiyaların yanlış tətbiqinin ciddi fəsadlara yol açdığı qeyd edilib.

 

Risklərin azaldılması üçün müqavilələrin detallı hazırlanması, yüklərin sığortalanması, sənədlərin hüquqi auditi və elektron monitorinq sistemlərinin tətbiqi əsas preventiv addımlar kimi təqdim olunub. Bildirilib ki, risklərin düzgün idarə edilməsi müştəri etibarını artırmaqla yanaşı, həmçinin müəssisənin bazar dəyərini də yüksəldir.

 

“AzerLegal Group” həmçinin sektorun ehtiyaclarına uyğun olaraq müqavilə hazırlığı, risk auditi, komplayens sistemlərinin qurulması, gömrük dəstəyi və yük iddialarının idarə edilməsi kimi ixtisaslaşmış xidmətlərini iştirakçıların diqqətinə çatdırıb. Görüşün yekununda bildirilib ki, bu növ sahəvi maarifləndirmə tədbirləri sektorun dayanıqlı inkişafı məqsədilə gələcəkdə də davam etdiriləcəkdir.

Azərbaycanda məhkəmə qərarlarının icrası sistemində həyata keçirilən köklü islahatlar çərçivəsində xüsusi (özəl) icra məmuru institutunun formalaşdırılması prosesi sürətlənir. Bu keçid prosesində şəffaflığın qorunması və vətəndaşların hüquqlarının müdafiəsi məqsədilə qanunvericilik bazası daha da təkmilləşdirilir.

Milli Məclisin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu, həmçinin İnsan hüquqları komitələrinin birgə iclasında müzakirə edilən İnzibati Xətalar Məcəlləsinə təklif olunan yeni dəyişikliklər, xüsusi icra məmurları üçün ciddi intizam və məsuliyyət qaydalarını özündə əks etdirir.

 

Cərimələr və sanksiyalar: Nələri bilmək vacibdir?

Təklif edilən layihəyə əsasən, xüsusi icra fəaliyyətinin tənzimlənməsi məqsədilə aşağıdakı inzibati sanksiyaların tətbiqi nəzərdə tutulur:

 

• Qanunsuz fəaliyyətə görə 1 500 AZN cərimə: "Xüsusi icra məmurları haqqında" Qanunun tələblərini pozaraq, and içməyən və məlumatları Xüsusi İcra Məmurlarının Reyestrinə daxil edilməyən şəxslər tərəfindən icra fəaliyyətinin göstərilməsi qəti qadağan edilir. Bu qaydanı pozan şəxslər birbaşa 1 500 manat məbləğində cərimə olunacaqlar.

 

• Geyim forması və nişanlardan istifadə qaydası: Xüsusi icra məmurunun statusunu əks etdirən vahid geyim formasını və ya xüsusi nişanı qanunsuz olaraq daşıyan şəxsləri 500 manatdan 700 manatadək cərimə gözləyir. Eyni zamanda, həmin geyim forması və nişanlar xüsusi müsadirə ediləcəkdir.

 

• Reyestr məlumatlarının operativ yenilənməsi: Xüsusi icra məmurları öz fəaliyyətləri və ya statusları ilə bağlı Reyestrdə olan məlumatlarda hər hansı dəyişiklik baş verdikdə, bu barədə 3 iş günü müddətində müvafiq icra orqanına məlumat verməlidirlər. Bu öhdəliyi yerinə yetirməyənlər üçün 500 manat məbləğində cərimə nəzərdə tutulur.

 

İslahatın məqsədi nədir?

Bu dəyişikliklər sadəcə cəza mexanizmi deyil, eyni zamanda yeni yaradılan özəl icra sisteminə olan ictimai etimadın qazanılmasına xidmət edir. Sanksiyaların müəyyən edilməsi, sistemdə mümkün sui-istifadə hallarının qarşısını alacaq və yalnız lisenziyalı, and içmiş peşəkarların bu sahədə çalışmasını təmin edəcəkdir.

Bu yeni institut məhkəmə qərarlarının daha operativ və effektiv icra olunmasına, həmçinin dövlət icra məmurlarının iş yükünün azaldılmasına hədəflənib.