Əmək müqaviləsi işçi ilə işəgötürən arasında bağlanan, tərəflərin qarşılıqlı hüquq və vəzifələrini, eləcə də əmək münasibətlərinin əsas şərtlərini müəyyən edən yazılı hüquqi sənəddir. Bu müqavilə işçinin hansı işi, hansı şərtlərlə və hansı müddət ərzində görəcəyini rəsmi şəkildə təsdiqləyir.

 

Əmək müqaviləsinin forması

 

Əmək müqaviləsi mütləq yazılı formada bağlanmalıdır və aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir:

 

• Müqavilə tərəflərin imzası ilə təsdiqlənir (hüquqi şəxslərdə möhür tətbiq oluna bilər);
   

• Ən azı iki nüsxədə tərtib olunur;
   

• Bir nüsxə işçiyə, digər nüsxə isə işəgötürənə təqdim edilir.

 

Yazılı müqavilənin olmaması işəgötürən üçün ciddi hüquqi məsuliyyət yaradır.

 

Əmək müqaviləsinin müddəti

 

Əmək müqaviləsi müddətinə görə iki formada bağlana bilər:

 

1. Müddətli əmək müqaviləsi

Tərəflərin razılığı ilə müəyyən olunmuş vaxt üçün bağlanır.

2. Müddətsiz əmək müqaviləsi

Müqavilədə müddət göstərilmədikdə, avtomatik olaraq müddətsiz hesab olunur.

Qeyd:

• Müddətsiz bağlanmış əmək müqaviləsi tərəflərin razılığı olmadan sonradan müddətli müqavilə ilə əvəz edilə bilməz.
   

• Əgər görüləcək işin daimi xarakter daşıdığı əvvəlcədən məlumdursa, əmək müqaviləsi müddətsiz bağlanmalıdır (Əmək Məcəlləsinin 47-ci maddəsində göstərilən hallar istisna olmaqla).
   

• Müddətli əmək müqaviləsi fasiləsiz 5 ildən artıq davam edərsə, o, müddətsiz hesab olunur.
   

Əmək müqaviləsi olmadan işçi cəlb edilərsə nə baş verir?

 

Əmək müqaviləsi hüquqi qüvvəyə minmədən fiziki şəxslərin işə cəlb edilməsi inzibati məsuliyyət yaradır.

 

Cərimələr:

• Fiziki şəxslər üçün: 1.000 – 2.000 manat
   

• Vəzifəli şəxslər üçün: 3.000 – 5.000 manat
   

• Hüquqi şəxslər üçün: 20.000 – 25.000 manat
   

Sınaq müddəti nə qədər ola bilər?

 

Sınaq müddəti aşağıdakı qaydada müəyyən edilir:

 

• 6 ayadək bağlanmış müqavilələrdə  maksimum 2 həftə;
   

• Digər əmək müqavilələrində maksimum 3 ay;
   

• Sınaq müddəti yalnız işçinin faktiki işlədiyi vaxtı əhatə edir;
   

• Müvəqqəti əmək qabiliyyətsizliyi və ya üzrlü səbəbdən işdə olmadığı dövrlər sınaq müddətinə daxil edilmir;
   

• Müqavilədə sınaq müddəti göstərilməyibsə, sınaq təyin edilməmiş hesab olunur.
   

İşçi əlavə işlə məşğul ola bilərmi?

 

Bəli. Əmək müqaviləsinin şərtləri imkan verdikdə işçi:

 

• Əsas iş vaxtından sonra,
   

• Həm öz iş yerində, həm də əvəzçilik qaydasında başqa iş yerlərində əlavə əmək fəaliyyəti ilə məşğul ola bilər.
   

İş vaxtından artıq iş necə ödənilir?

 

İş vaxtından artıq görülən işlər üçün əmək haqqı aşağıdakı qaydada hesablanır:

• Vaxtamuzd sistemdə – saatlıq əmək haqqının ikiqatından az olmamaqla;
   

• İşəmuzd sistemdə – əsas əmək haqqı tam ödənilməklə, əlavə olaraq müvafiq saatlıq tarifdən az olmayan məbləğdə.
   

 Qeyd:

• İş vaxtından artıq iş əlavə istirahət günü ilə əvəz edilə bilməz;
   

• Əmək və ya kollektiv müqavilədə daha yüksək ödəniş nəzərdə tutula bilər.
   

 

İşəgötürən əmək müqaviləsini hansı hallarda ləğv edə bilər?

 

Əmək müqaviləsi işəgötürən tərəfindən aşağıdakı əsaslarla ləğv edilə bilər:

 

• Müəssisə ləğv edildikdə;
   

• Ştatların və ya işçilərin sayı ixtisar edildikdə;
   

• İşçinin peşə və ixtisas səviyyəsinin tutduğu vəzifəyə uyğun olmaması rəsmi qərarla təsdiqləndikdə;
   

• İşçi əmək öhdəliklərini yerinə yetirmədikdə və ya kobud pozuntuya yol verdikdə;
   

• Sınaq müddətində işçi özünü doğrultmadıqda;

 

• Dövlət büdcəsindən maliyyələşən müəssisələrdə çalışan işçi yaş həddinə çatdıqda.

Şirkətlər böyümək istəyir. Daha çox müştəri, daha çox satış, daha böyük bazar payı. Amma reallıqda bu böyümə çox vaxt idarəolunmaz olur. Xərclər artır, proseslər yavaşlayır, resurslar səmərəsiz istifadə olunur və risklər çoxalır. Bu problemlərin səbəbi çox zaman satışda və ya marketinqdə axtarılır. Amma əsas səbəb daha dərin bir yerdə olur;

Satınalma prosesində. Çünki satınalma şirkətin bütün əməliyyatlarının mərkəzində dayanır və bir çox qərarların keyfiyyətini birbaşa təsir edir.

 

Satınalma biznesin görünməyən idarəetmə sistemidir.

Bir çox şirkət satınalmanı sadəcə ehtiyac yarananda məhsul və ya xidmət almaq kimi qəbul edir. Amma əslində satınalma bundan daha böyük rol oynayır. Bu proses resursların necə istifadə olunacağını müəyyən edir və xərclərin necə formalaşacağını təsir edir eyni zamanda şirkətin maliyyə dayanıqlığını formalaşdırır. Satınalma düzgün qurulmadıqda şirkət böyüsə belə bu böyümə qeyri stabil olur. Çünki arxasında sistem yoxdur.

 

 

Strateji yanaşma olmadan böyümə risklidir

Plansız satınalma qısa müddətdə problem yaratmaya bilər amma böyümə başladıqca təsiri daha aydın görünür. Şirkət daha çox sifariş verir amma eyni məhsulu fərqli qiymətlərlə alır. Yeni təchizatçılar əlavə olunur amma onların keyfiyyəti və etibarlılığı yoxlanılmır. Daxili proseslər artır amma standartlar formalaşmır. Nəticədə xərclər nəzarətdən çıxır əməliyyat yükü artır və qərarvermə çətinləşir. Bu isə böyüməni sürətləndirmək əvəzinə onu ləngidir. 

 

 

Satınalma prosesinin strukturu

Effektiv satınalma prosesi iki əsas mərhələdən ibarətdir.

 

Procurement - strateji mərhələ

Bu mərhələ bütün prosesin təməlini təşkil edir. Burada ehtiyaclar müəyyən olunur, bazar araşdırılır, təchizatçılar analiz edilir, qiymət və şərtlər müqayisə olunur, risklər qiymətləndirilir. Bu mərhələnin əsas məqsədi doğru qərar verməkdir. Əgər bu hissə zəifdirsə sonrakı bütün addımlar yalnız nəticələri idarə etməyə çalışır

Purchasing - operativ mərhələ

Bu mərhələ artıq icra hissəsidir. Sifarişlərin verilməsi, çatdırılmanın izlənməsi,ödənişlərin həyata keçirilməsi. Bu proses nə qədər sürətli və düzgün işləsə də əgər əvvəlki mərhələ düzgün qurulmayıbsa effektiv nəticə vermir.

 

Ən böyük səhv Procurement mərhələsini nəzərə almamaqdır

Bir çox şirkət yalnız alış prosesinə fokuslanır. Yəni daha tez sifariş vermək, daha sürətli çatdırılma almaq. Amma əsas suallar cavabsız qalır. Bu məhsul həqiqətən lazımdırmı? Daha uyğun alternativ varmı? Bu təchizatçı ən doğru seçimdirmi? Uzunmüddətli təsir nə olacaq?

Bu suallar cavablandırılmadıqda satınalma qərarları qısa müddətli olur və uzun müddətdə zərər yaradır

 

Düzgün satınalma strategiyası nə verir?

Strukturlaşdırılmış və strateji yanaşma tətbiq olunduqda satınalma biznes üçün güclü idarəetmə alətinə çevrilir

Bu yanaşma xərclərə nəzarət yaradır, büdcə planlamasını daha dəqiq edir, təchizat zəncirini optimallaşdırır, riskləri minimuma endirir və daxili prosesləri standartlaşdırır. Ən vacibi isə qərarvermə daha məlumatlı və əsaslı olur. Bu isə yalnız qənaət deyil, davamlı və idarə olunan böyümə deməkdir

 

Satınalma strategiyası və maliyyə dayanıqlığı

Satınalma yalnız əməliyyat deyil, o həm də maliyyə strategiyasının bir hissəsidir. Düzgün idarə olunan satınalma nağd pul axınını daha stabil edir, gözlənilməz xərclərin qarşısını alır və investisiya imkanlarını artırır. Bu isə şirkətin böyüməsini daha dayanıqlı edir.

 

Böyümə yalnız satışın artması deyil, böyümə sistemlərin işləməsi deməkdir. Əgər satınalma prosesi plansızdırsa, böyümə ya çox baha başa gələcək ya da davamlı olmayacaq. Satınalma strategiyası isə bu prosesi idarə olunan hala gətirir. Böyümə təsadüf deyil, strategiyanın nəticəsidir.

Bir çox sahibkarın üzləşdiyi ən böyük problem, biznesin gəlirliliyinin yüksək olmasına baxmayaraq, vergi ödənişlərindən sonra əldə qalan xalis mənfəətin gözləntilərdən aşağı olmasıdır. Bəs bunun əsl səbəbi nədir? Əksər hallarda cavab çox sadədir: Düzgün qurulmamış uçot sistemi.

 

Sənədləşdirilməyən hər xərc, itirilmiş mənfəətdir.

Biznesdə hər bir xərc, əgər düzgün sənədləşdirilməyibsə, vergi uçotu üçün "yox" hesab olunur. Vergi Məcəlləsinə görə, gəlirdən çıxılmayan xərclər vergi bazasını süni şəkildə artırır. Nəticədə, siz faktiki olaraq xərclədiyiniz vəsaitin üzərinə əlavə vergi yükü də gəlirsiniz. Sadə dillə desək sənədləşmə olmayan yerdə, vergi qənaəti yoxdur.

 

Düzgün uçot biznesinizə nə qazandırır?

Maliyyə uçotunun sadəcə qanunvericiliyin tələbi olduğunu düşünürsünüzsə, yanılırsınız. Peşəkar şəkildə qurulmuş uçot sistemi biznesiniz üçün aşağıdakı strateji üstünlükləri yaradır:

• Vergi yükünün optimallaşdırılması: Bütün qanuni xərclərinizin uçota alınması nəticəsində vergi bazası dəqiqləşir və qanuni çərçivədə vergi öhdəliyiniz azalır.

• Maliyyə şəffaflığı: Biznesinizin real gəlirliliyini və xərc strukturlarını anlıq izləyə bilmək, strateji qərarlar qəbul etməyi asanlaşdırır.

• Riskdən sığortalanma: Səhv sənədləşmə və vergi uyğunsuzluqları gələcəkdə ciddi cərimələrlə üzləşməyinizə səbəb ola bilər. Nizamlı uçot sizi bu risklərdən qoruyur.

• Güzəştlərdən istifadə: Qanunvericilikdə nəzərdə tutulan vergi güzəştlərindən və imtiyazlardan xəbərdar olmaq və onları tətbiq etmək yalnız dəqiq uçotla mümkündür.

 

Azerlegal ilə maliyyə azadlığına addım atın

Biz Azerlegal komandası olaraq, sahibkarların uçot və vergi yükü altında əzilən deyil, biznesin inkişafına fokuslanan liderlər olmasını hədəfləyirik.

Biz sizin üçün nə edirik?

1. Sıfırdan uçotun qurulması: Biznesinizin növündən asılı olmayaraq, qanunvericiliyə uyğun uçot sistemini formalaşdırırıq.

2. Proseslərin avtomatlaşdırılması: Xərc və gəlirlərin uçotunu şəffaf və asan idarəolunan hala gətiririk.

3. Məsləhət və dəstək: Vergi risklərini minimuma endirir, büdcənizə qənaət etməyinizə kömək edirik.

Artıq vergi ödəməkdən yorulmusunuz, yoxsa biznesinizin maliyyə sağlamlığını təmin etmək istəyirsiniz? Gəlin, biznesinizin maliyyə uçotunu birlikdə qaydaya salaq. İlkin konsultasiya üçün bizimlə əlaqə saxlayın və biznesiniz üçün ən optimal vergi strategiyasını müəyyən edək.

Sahibkarlar üçün yeni bir biznes məkanı tapmaq həyəcanverici olsa da, hüquqi detallara diqqət yetirilməməsi bu həyəcanın böyük maliyyə itkisi ilə nəticələnməsinə səbəb ola bilər. Təcrübədə ən çox rast gəlinən səhvlərdən biri, uzunmüddətli icarə müqaviləsinə güvənib obyektə ciddi investisiya yatırmaq, lakin müqavilənin ləğv şərtlərini nəzərdən qaçırmaqdır.

 

 

Müqavilədəki həmin "təhlükəli" cümlə nədir?

Bir çox icarə müqaviləsi notariusda standart şablonlar əsasında hazırlanır. Bu şablonlarda tez-tez rast gəlinən bir bənd var: “İcarəyə verən 1 ay qabaqcadan yazılı xəbərdarlıq etməklə müqaviləyə birtərəfli qaydada xitam verə bilər.”

İlk baxışda adi bir prosedur qaydası kimi görünən bu cümlə, əslində sizin 3 və ya 5 illik müqavilənizi istənilən vaxt "1 aylıq müqaviləyə" çevirə bilər.

 

 

Proses necə baş verir?

Sahibkar 5 illik müqavilə imzaladığı üçün özünü güvəndə hiss edir. Obyektin dizaynı, təmiri və avadanlıqları üçün on minlərlə manat vəsait xərcləyir. Müəyyən müddət keçdikdən sonra mülk sahibi obyekti daha baha qiymətə başqasına icarəyə vermək istəyir və ya obyektin hazır təmirli halı onun planlarına uyğun gəlir.

Mülk sahibi müqavilədəki həmin bəndə əsaslanaraq sizə rəsmi bildiriş göndərir. 30 gün sonra sizin müqaviləniz qanuni şəkildə qüvvədən düşür.

Sizin tərəfinizdən qoyulan bütün yatırım mülk sahibinə qalır, siz isə biznesinizi sıfırdan başqa yerdə qurmaq məcburiyyətində qalırsınız.

 

 

Bəs riskdən necə qorunmalı?

Notariusun müqaviləni təsdiq etməsi, onun sizin maraqlarınızı tam qoruması demək deyil. Bu riskləri minimuma endirmək üçün aşağıdakı addımları atmağınız tövsiyə olunur:

• Xitam şərtlərini məhdudlaşdırın: Müqavilədə birtərəfli xitam hüququnun yalnız müəyyən əsaslı səbəblər olduqda (məsələn, icarə haqqının ödənilməməsi) mümkün olduğunu qeyd edin.

• İnvestisiyanın kompessasiyası: Əgər mülk sahibi müqaviləni vaxtından əvvəl (sizin təqsiriniz olmadan) ləğv edərsə, apardığınız təmir və investisiya xərclərinin geri ödənilməsi barədə bənd əlavə edin.

• Bildiriş müddətini uzadın: 1 aylıq bildiriş müddəti biznesin köçürülməsi üçün kifayət deyil. Bu müddətin 3 və ya 6 ay olması üçün razılığa gəlin.

• Hüquqi audit: İmzadan əvvəl müqaviləni mütləq peşəkar hüquqşünasa yoxlatdırın. Standart müqavilələr çox vaxt icarəyə verənin maraqlarını daha çox qoruyur.

 

 

Peşəkar dəstək alın

İcarə müqaviləsi sadəcə bir kağız parçası deyil, biznesinizin gələcəyinin təminatıdır. Yanlış qoyulan bir imza sizi illərlə topladığınız kapitaldan məhrum edə bilər.

Müqavilə bəndlərini nəzərdən keçirmək, gizli riskləri aşkar etmək və maraqlarınızı tam qoruyan hüquqi sənədlər hazırlamaq üçün bizə müraciət edə bilərsiniz. Biznesinizi təsadüflərə deyil, hüquqi zəmanətə etibar edin.